Viết trong một tiệm sách: 30/01/2026

Nếu nói rằng đi làm là niềm vui, xin thưa rằng với tôi là đúng, tôi thích được đi làm, hoặc đúng hơn, sống trong cảm giác mình đang đi làm, tôi không thể nào sống thiếu cảm giác đó. Má tôi ở nhà cả ngày, nên tôi phải rời nhà mỗi ngày, để được sống trong cảm giác được đi làm, và Má tôi cũng sống trong cái cảm giác mơ hồ tương tự: rằng con trai bà đang đi làm. Như thế, đi làm mang đến tôi niềm vui, vì đó là niềm vui của Má được thấy tôi đang thực sự đảm đương bổn phận của một người đàn ông trụ cột, niềm vui của Má đơn giản làm sao khi chỉ cần được đảm bảo một cuộc sống đạm bạc cơ bản, nếu không muốn nói là tầm thường. Bà không còn khả năng làm ra tiền nữa.

Niềm vui ấy kéo theo biết bao xiềng xích và đánh đổi, cho tôi, của những khát khao bị chôn vùi, của những dự định dang dở, của những ấp ủ bất thành. Quan trọng hơn cả, là giữa vạn sự thể của cơ may tiến thân và mơ ước, tôi chọn niềm vui của Má, vì nó to tác hơn tất thảy, mà cũng nặng nề tất thảy.

Tôi không hề, và chưa từng dám chê trách Má hay niềm vui đó của Má. Tôi không thể đổ lỗi cho Má về sự chọn lựa của chính tôi. Tôi chỉ muốn bạn đọc hiểu cho điều đó.

Làm việc ở một tiệm sách nhỏ, mỗi tháng tôi đem về cho Má những đồng bạc khiêm tốn đủ để hai Má con trang trải ba bữa ăn và những sinh hoạt cần kiệm giản dị. Má dậy sớm, tụng kinh và niệm Phật, đi chợ ngay dưới nhà, chọn những đồ tươi nhất, không kể thịt cá chỉ nấu riêng cho tôi thôi, vì Má chọn ăn chay suốt quãng đời còn lại, một cách tự nguyện và cho đến nay tôi vẫn không muốn tìm hiểu duyên do, vì Má sẽ luôn luôn tự chọn cuộc sống cho chính Má, và tôi không khuấy động vào những gì thuộc về Má.

Má nấu một lần, ăn làm ba bữa. Ăn sáng xong bà gói phần trưa cho tôi, và thêm một tí bánh trái. Tối về mọi sự quanh bàn ăn diễn ra như ban sáng, chỉ khác một điều là tôi phụ Má dọn dẹp và rửa chén. Tôi nghĩ rằng buồn phiền lớn nhất của Má là thấy những bữa cơm mặn của tôi. Mặc sức Má nói, tôi nhất thiết cần bữa mặn, đều đặn mỗi ngày. Má hỏi "sao vậy?" mỗi khi bà phiền lòng, tôi không buồn trả lời, tôi nghĩ Má không có quyền gì áp đặt tôi cả, ngay cả đến miếng ăn thì thật quá thể, sao Má không chui vào tôi để sống thay thân tôi kiếp này cho xong.

Dẫu sao đôi lúc tôi cũng ngẫm "sao vậy?", tôi cũng tự thắc mắc "sao vậy?". Sao tôi không ăn chay, theo Má, sao vậy? Suốt 10 năm qua kể từ ngày Ba tôi không còn hiện diện trong đời sống của Má con tôi nữa, và cũng kể từ đó Má tôi khất thịt, nguyện chạy... Tôi vẫn chưa thực sự hiểu "sao vậy?". Lắm lúc, tôi cũng chưa hiểu chính mình... Ai mà hiểu hết chính mình?

DŨ. 30/01/2026